Beste lezer,

Hierbij een nieuw artikel geschreven door P. uit P.I. Beveren.

Wat doet een gevangenisstraf met je gezondheid?

Een verblijf in de gevangenis brengt negatieve gevolgen met zich mee. Men spreekt van detentieschade: verlies van baan, inkomen (en hierdoor vaak ook huisvesting), het stigma van het strafblad die de reintegratie op de arbeidsmarkt ontzettend bemoeilijkt, een volledige ontwrichting van je sociale leven,… Maar de schade gaat verder. Vrijheidsberoving kraakt een mens. Eenzaamheid en sociaal isolement ondermijnen de draagkracht van mensen. Een vrij onzichtbaar probleem met een zeer negatieve effecten op de gezondheid.

Deze schadelijke effecten van de detentie zijn niet in het minst toe te schrijven aan het feit dat de vrijheidsstraf wordt uitgevoerd in een gevangenis; een instituut dat het totale leven van de mens in al zijn facetten beheerst en dat tevens ertoe neigt het individu tot een object of nummer te maken. Aan de gedetineerde worden de mogelijkheden ontnomen om de persoonlijke verantwoordelijkheid voor zijn leven en voor dat van anderen in handen te nemen; een situatie van verregaande afhankelijkheid van anderen welke de zelfredzaamheid aanzienlijk aantast.

De gedetineerde wordt losgescheurd van alle sociale levensruimten die hem tevoren een gevoel van eigenwaarde gaven. De rol van echtgenoot, vader, kostwinner, werkcollega, buur, kameraad … werd van hem afgenomen of is fundamenteel aangetast. Spijts de veelvuldige contacten met medegedetineerden en een steeds soepelere bezoekregeling (sedert enkele jaren kan de opgeslotene samen met z’n partner ook van zogeheten ‘ongestoord bezoek’ – lees: intiem bezoek – genieten) blijkt, in praktijk, voornamelijk dat de gevoelswereld van de gedetineerde volkomen verstoord en ontwricht geraakt. Concreet hebben we het dan over storingen in de affectieve gevoelswereld: de gedetineerde heeft, door de verwijdering uit de samenleving, lange tijd geen waardige affectiviteitsbeleving meer. Ook bij het opnieuw beleven van diepgaandere menselijke relaties; de zoektocht naar een (nieuwe) levenspartner kunnen er ernstige aanpassingsproblemen optreden.

In de gevangenis, en vanuit simpele overlevingsdrang, heeft men z’n emotionele vaardigheden zodanig lang in het spreekwoordelijke vriesvakje van de ijskast gestopt, dat men het vermogen over de emotionele en relationele vaardigheden geheel of gedeeltelijk kwijt is. Ze zijn geblokkeerd. Vastgeroest. Afgestompt.

Gedetineerden kunnen afglijden in negatieve gevoelens van onzekerheid, angst, wanhoop, onrust en depressie. Deze gevoelens leiden vaak tot een doodswens, de moreel consulenten van de Stichting voor Morele Bijstand aan Gevangenen worden hier regelmatig mee geconfronteerd. Mensen plegen zelfdoding of ondernemen suïcidale gedragingen wanneer zij in ernstige emotionele problemen verkeren.

het Handboek suïcidaal gedrag noemt de aanwezigheid van depressieve symptomen, slaapstoornissen, negatieve perceptie van de eigen gezondheid en afwezigheid van hechte relaties als factoren met voorspellende waarde voor suïcide. Andere risicofactoren zijn: angst en paniek, alcohol en drugsmisbruik, verlies of dreigend verlies, lichamelijke aandoeningen, sociaal isolement. Hopeloosheid lijkt de belangrijkste algemene psychologische kwetsbaarheidfactor te zijn en van alle mensen die suïcide plegen, leed ten minste 75% aan een affectieve stoornis.

Vrijheid blijheid?

Men hoeft er echt geen uitgebreide, wetenschappelijke studies over te raadplegen om te beseffen dat deze vorm van psychische detentieschade, zeker na een zeer langdurige celstraf, nog jaren na vrijlating kan blijven nawerken. Het is een proces waarvan de opgeslotene zich tijdens de detentie reeds op pijnlijke wijze bewust is, waarmee men welhaast iedere dag van de hechtenis geconfronteerd wordt.

Spijts de intentie van de overheid detentieschade zoveel mogelijk te beperken, blijkt dit in de praktijk onhaalbare wishful thinking: iemand uit z’n normale leefomgeving verwijderen, tegelijk verwachten dat die persoon zich in de nieuwe, abnormale leefwereld –die de gevangenis de facto is- normaal zal gedragen, is een welhaast onhaalbare doelstelling. Vaak werkt die detentieschade contraproductief aan wat de samenleving met de gevangene voor ogen had: van hem opnieuw een normaal, sociaal functionerend burger maken. Iemand die echter lange tijd uit de maatschappij werd verwijderd, kan in vele gevallen gewoonweg niet meer normaal functioneren.

Gezondheidszorg achter tralies

Wat zegt de Basiswet?

Art. 87 De gezondheidszorg in de gevangenissen omvat:

1. de diensten verstrekt door de zorgverleners met het oog op het bevorderen, vaststellen, behouden,

herstellen of verbeteren van de lichamelijke en geestelijke gezondheidstoestand van de patiënt;

2. de bijdrage van de zorgverleners tot de gezondheidspreventie en gezondheidsbescherming van het

personeel en van de gedetineerden.

3. de bijdrage van de zorgverleners tot de re – integratie van de gedetineerde in de samenleving.

Art. 88 De gedetineerde heeft recht op een gezondheidszorg die gelijkwaardig is met de gezondheidszorg in de vrije samenleving en die aangepast is aan zijn specifieke noden.

Art. 94 Wanneer een behandelende arts van oordeel is dat de geestelijke of lichamelijke gezondheid van een gedetineerde ernstig wordt geschaad door de voortzetting van de detentie of door enigerlei daarmee verband houdende omstandigheden, meldt hij dit, met instemming van de gedetineerde, aan de directeur en aan het diensthoofd van de dienst voor gezondheidszorg bij de penitentiaire administratie.

Discrepantie tussen theorie en prakrijk?

De Centrale Toezichtsraad voor het Gevangeniswezen en de Commissies van Toezicht werden opgericht in 2003. Het behoort tot de opdracht van deze organen om (onafhankelijk) toezicht te houden op de bejegening van de gedetineerden en de ter zake geldende voorschriften. In het jaarrapport van de Centrale Toezichtsraad (2007) staat dat de meeste Commissies van Toezicht van oordeel zijn dat de gedetineerden niet kunnen terugvallen op een gezondheidszorg die evenwaardig is aan die voor de rest van de bevolking, in het bijzonder wat betreft de psychiatrische zorgen.

Wie onderzoek doet naar de situatie in de Belgische gevangenissen komt vroeg of laat bij het Observatoire Internationaal des Prisons (OIP) terecht. Het OIP is een niet – gouvernementele organisatie die in formatie over de situatie in de gevangenissen verzamelt en op basis daarvan wantoestanden aanklaagt. in haar jaarverslag van 2008 haalt zij met betrekking tot de gezondheidszorg volgende gebreken aan:

–          tekort aan personeel

–          tekort aan materiële middelen

–          organisatorische problemen

–          oude lokalen

–          ondermaatse kwaliteit van de zorg

–          geen beleid rond ziektepreventie

–          gebruik van illegale middelen door gedetineerden tijdens detentie
10% van de Belgische gevangenispopulatie werd vorig jaar bevraagd over hun drugsgebruik. Het was de 2^e keer in 3 jaar tijd dat het Directoraat-Generaal Penitentiaire inrichtingen van de FOD Justitie en de vzw Modus Vivendi zo een onderzoek uitvoerden. Liefst 36,1% van de respondenten antwoordt drugs te gebruiken. Als redenen voor dat drugsgebruik geven de gevangenen stress (62%) en het vergeten van de problemen (42%) op.

De kathedraal wordt ze ook wel eens genoemd: de meest moderne penitentiaire instelling van Vlaanderen. Ook in kathedralen is niet alles wat geschiedt heilig. We hebben enkele dagen geleden al gemeld dat er een cipier in elkaar is geslagen door een gedetineerde bij wie de stoppen door sloegen. (In een ander artikel komen we hier zeker op terug en brengen meer details over het wat en waarom.) Een deel van de andere “chefs” (bewakers) en gedetineerden raakten in paniek door deze situatie. Eén chef sloot zelfs de metalen hekken tussen de trappen en de verdiepingen. Op deze manier konden de gevangenen hun cel niet bereiken. Iedereen werd vervolgens voor zes dagen gestraft. De straf bestond uit het afnemen van de “open deur momenten”. De momenten dat we uit onze cel naar de gemeenschappelijke ruimtes mogen, een praatje kunnen slaan met een andere gevangene,.. Kortom: de momenten waarop er enig menselijk contact mogelijk is. We kregen de straf omdat we ons gedroegen als ‘ramptoeristen’, ttz. de nieuwsgierigheid ging boven het verplicht naar de cel gaan als er code rood komt. Totaal gebrek van kennis van groepsdynamiek, en daarnaast het opruiende karakter van de in paniek verkerende bewakers. Zij stopten niet met roepen, wat de groep gevangenen alleen maar meer deed tegen pruttelen. Je zou voor minder… De meerderheid van de gevangenen was echter wel naar de eigen cel gegaan. Bij navraag bij de directie waarom zij die niets misdaan hebben toch gestraft werden, was het antwoord: “Dit is geen straf maar een maatregel.”.

Wordt vervolgd…

De redactie

Beste lezer,

Dit is een tekst geschreven door een gevangene van P.I. Beveren die voordien reeds overgeplaatst werd van Vorst naar Tilburg. Hij geeft enkele verschillen aan tussen de aanpak in Nederland en België. Elk land heeft duidelijk zijn voor- en nadelen. Daarnaast een oproep aan de Belgische overheid om dringend werk te maken van justitie op Westerse maat. 

Reacties zijn steeds welkom!
De redactie

Beste lezer,

Ik probeer u wat meer zicht te geven op de steeds groter wordende problemen binnen het Belgische gevangeniswezen. Er ontstaan de laatste jaren alarmerende situaties doordat de strafuitvoeringsrechtbank een ellenlange rij ‘wachtenden’ creëert. Gevangenen die na een bepaalde periode een aanvraag indienen om vrij te komen moeten heel lang wachten. Data voor de behandeling van de dossiers worden op de lange termijn geschoven en de mogelijkheid om terug te keren naar de maatschappij wordt steeds moeilijker. Gevangenen raken radeloos. Hierdoor groeien frustraties achter de tralies. Bewakers krijgen de volle lading en worden dagelijks geconfronteerd met hieruit voortvloeiende agressie.

Bij het grote publiek staan weinig mensen stil hoe het er aan toegaat in de gevangenis. Velen zijn onverschillig en geloven dat alles goed geregeld is, dat de gestraften maar moeten boeten, etc. Tot henzelf of een familielid iets ‘overkomt’ dat hen in contact brengt met ons Belgisch rechtssysteem. Dan worden ze geconfronteerd met een ware ravage binnen dit systeem en is geen advocaat goed genoeg om ‘deze tegenslag’ zo snel mogelijk te laten verdwijnen.

Door ‘totaal vermoeden’ kreeg ik een zware bestraffing en had ik het geluk in de gevangenis van Tilburg (Nederland) terecht te komen. Dit nadat ik eerst zes weken de hel van Vorst had mee gemaakt. Tilburg-jail herbergt ongeveer 620 Belgen. Een beslissing die de vorige minister Turtelboom heeft bekrachtigt. Dit tegen een jaarlijkse vergoeding van 42.000.000 €. Met dit geld zijn o.a. 400 bewakers en ander personeel tewerkgesteld. De Nederlanders zijn maar al te blij met deze extra inkomsten. De ex-kazerne in Tilburg zou anders een nieuwe bestemming gekregen hebben of afgebroken worden. Nederland sloot de laatste jaren in totaal 19 van haar detentiecentra. De werknemers kwamen echter bijna allen op straat terecht. Behalve dus deze van Tilburg, oef!

Het valt enorm op, voor ons, Belgische gevangenen, dat de ‘eersterangs-bewaking’ in Nederland heel vriendelijk verloopt. De behandeling door de bewakers is niet onverschillig of idioot, terwijl in Vorst de woorden ‘smeerlap’ of ‘bandiet’ schering en inslag zijn. Het is daar een soort toegestane politiek onder het bewakingspersoneel om grof om te gaan met personeel. In Nederland krijg je aandacht en geniet je van veel meer menselijkheid. Mensen met ‘persoonlijke problemen worden geholpen. Wat best raar voelt, als je daar bent aangekomen. Het oogt en voelt er aangenaam en daar kan België heel veel van leren. Toch is dit een ‘high security’-gevangenis. Ontsnappen is onmogelijk. Daarom stuurde België veel langgestraften en delinquenten zonder papieren in de Hollandse richting. Bij de minste interne problemen worden gevangenen met de ijzeren hand aangepakt door een vijftigtal speciaal opgeleide veiligheids-storm-agenten, voorzien van uitrustingen zoals je ziet bij zware opstanden. In België bestaat dit niet en horen dergelijke dwangoptredens thuis bij de politie.

Na een geschil worden gevangenen telkens in een afgehuurd busje ‘netjes gekneveld’ afgevoerd naar een isoleercel. Een beetje ceremonieel, lachwekkend bijna, maar het draagt er wel bij aan de veiligheid. Die Hollanders hebben het zo slecht nog niet bekeken om die beangstigende meute vreemde Belgen in toom te houden. Toch kom je in die Tilburgse comfortabele omgeving, zeker als Belg, voor een aantal problemen te staan. Vele gevangenen krijgen zelden bezoek omdat de familie te ver moet reizen om gedurende een uur een praatje te komen slaan. De bezoekzaal is een minuscuul bewaakt fortje. Geen zoentje geven, geen handen vasthouden, niks noteren, of… zware ingrijpen volgen. Kleine kinderen komen er niet binnen. Het merendeel van de advocaten weigert ook om naar Tilburg af te reizen. Ook zij hebben blijkbaar moeilijkheden met het aanvaarden van de Nederlandse ingesteldheid. Dit wordt dan weer onderdeel van schending van de verdediging. Uit noodzaak moet je hen telefoneren en dus extra kosten maken.

In Tilburg mocht ik halve dagen werken. Hierdoor verdiende ik 38€ per week. Hiervan spendeerde ik ca. 20 € aan telefoneren wat een absoluut minimum is om wat op de hoogte te blijven van het nieuws uit de buitenwereld. Vooral over dringende zaken die je persoonlijk leven aangaan. Wat hiernaast als extra vervelend moet vermeld worden, is dat het eten in Tilburg ‘industrieel’ wordt gemaakt. Er is geen grootkeuken aanwezig en de voeding die geserveerd wordt, is vaak echt ‘arme voeding’. In België is dat dan weer wel in orde. In Tilburg kan je dan wel weer je zelf gekocht voedsel klaarmaken in goed uitgeruste afdelingskeukentjes. Die surplus-voeding kost hopen geld en velen lijden honger omdat hun salaris ontoereikend is om dit aan te kopen.

Bijna niemand kan het zich dus permitteren boetes of gerechtskosten af te betalen. Soms zie je daardoor bij gevangenen de wanhoop ontstaan, omdat deze afbetalingen een voorwaarde zijn voor een vervroegde invrijheidstelling. Noch de directie of de Psycho Sociale Dienst (PSD) houden hier rekening mee. Gevangenen blijven hierdoor gewoonweg aan hun lot overgelaten of maanden te lang vastgehouden. Ook de nieuwe minister van Justitie trekt zich van deze benarde situaties niets aan. Getroffen families leren veel te langzaam dat dit niet zo verder kan.

In welke Belgische gevangenissen is geen overbevolking? Overal! Ook hier tegenover blijven de regeringsleiders totaal onverschillig. Onschuldigen hebben na een mislukt beroep ook geen uitweg meer en worden overal tussenin geduwd zonder verder recht op verhaal. Als je nog nooit gedetineerd bent geweest in België kan je je ook moeilijk voorstellen hoe het er echt aan toe gaat. Gebouwen en inrichten zijn verloederd, staan uitgeleefd en de gezondheid van vele mensen komt hierdoor in gevaar.

Wij hopen echt op beterschap zodat deze wantoestanden, een Westers land onwaardig, snel de wereld uit zijn! Hierbij roepen wij de minister van Justitie op om in actie te schieten. België is geen derdewereldland. Laat justitie dus ook niet op dat niveau werken.

In gevangenisschap kan je ook gelukkig zijn. Het is een kwestie van bepaalde muren om je heen af te breken, vooral in je gedachten. Alles hangt af van wat je onder geluk verstaat. Hoe meer je hebt, hoe minder gelukkig je kan zijn, maar ook omgekeerd. Dat is de ware opdracht voor een gevangene. In de gevangenis moet je leren omgaan met weinig tot niets: weinig ruimte, weinig materiële zaken en bovenal: geen vrijheid. Aan de ene kant lijkt dit een enorm beperking maar anderzijds kan je dit ook zien als een verrijking. Je kan er leren mee leven dat je weinig hebt door de knop in je hoofd om te draaien dat nét ‘het niets hebben’, kan uitgroeien tot een groot geluk. “Travel light”. Wat wil zeggen met bijna niets tot helemaal niets door het leven gaan, is een mantra van een aantal verlichte geesten uit de geschiedenis. Weinig tot niets hebben, wil ook zeggen dat je je weinig zorgen moet of kan maken over vanalles. Een grote opluchting als je het vergelijkt met de vele zorgen die mensen met veel kinderen, eigendommen en spullen met zich mee dragen. Je doet alles in je dromen en die zijn onbegrensd. Je kan alles dromen wat je wilt en of die nu uitkomen of niet, het is een eindeloze vrijheid die je daar in kan vinden.

De redactie

Beste lezer,

Dit is een tekst geschreven door J.D. uit P.I. Beveren over pelgrimage en tijdsbeleving. Er zijn heel wat parallellen te trekken met een verblijf in detentie. Veel leesplezier!

Pelgrimeren en tijdsbeleving

“Op een dag ging een monnik het klooster uit, het bos in. Hij dacht diep na over het leven. De monnik verdwaalde en na lang zoeken, rustte hij even en viel in slaap. Toen hij wakker werd, ging hij weer op pad. Spoedig vond hij de weg naar het klooster terug. De portier wilde hem echter niet binnenlaten omdat hij hem niet herkende. De verdwaalde monnik bleef beweren dat hij reeds jaren in het klooster woonde en maar even weg was geweest. De abt en de andere monniken werden erbij gehaald maar ook zij herkenden hem niet. Tenslotte kwam een stokoude monnik die zich vaag herinnerde dat ongeveer honderd jaar geleden een monnik was weggegaan en nooit was terug gekeerd. In de annalen van het klooster werd hiervan bevestiging gevonden. De monnik werd alsnog gastvrij onthaald.”

Deze oude legende die in verschillende varianten en streken voortkomt, beschrijft een ervaring die veel wandelpelgrims zullen herkennen. De wereld en zijzelf zijn tijdens en door hun pelgrimstocht fundamenteel veranderd. Hieronder zal ik op basis van mijn eigen ervaringen als pelgrim iets van die verandering weergeven. Ik doe dat aan de hand van enkele momenten en ontmoetingen die tekenend zijn voor de wijze waarop ik de pelgrimages heb beleefd. Het gaat om tochten naar Santiago de Compostela en Jeruzalem.

Aanloop en aanvang

De periode vooraf aan mijn pelgrimstocht was koortsachtig en druk. Allerlei voorbereidingen moest ik doen naast mijn dagelijkse werkzaamheden. Naarmate de datum van vertrek naderde, werd de druk groter. In beide gevallen kwam het moment waarop alles zo onhaalbaar leek dat de verleiding om alles af te blazen erg groot werd. Vragen als ‘zou ik het wel halen?’ kwamen in me op. De oude bekende situatie van stabiliteit en relatief evenwicht scheen me ineens zeer aantrekkelijk. Vertrekken zou betekenen alles opgeven, al was het dan tijdelijk, voor een toekomst met een onbekende afloop. Ik zette echter door en ging op pad.

Het begin van de reis stond in het teken van het loslaten van de druk van het plannen. Routes laten zich niet vastleggen in kaarten, de tijd onttrekt zich aan controle. Alles gaat anders, de weg, de snelheid, het ritme. De verwachte zekerheid bleek uiterst wankel te zijn.

Een veranderd levensritme

Ik merkte al snel dat lopen een natuurlijke wijze van voortbewegen is. Het trage bewegen maakte het mogelijk om mijn leven te overdenken en bij gebrek aan andere activiteit was dat vanzelf het enige wat te doen was. De eerste maanden passeerde alles uit mijn verleden de revue. Gebeurtenissen, relaties, zaken waar ik me voor schaamde of schuldig over voelde,… Langzaamaan stelde ik me vragen over wie ik was, wat ik was, of ik er mocht zijn,… Uiteindelijk legde ik op die manier alles wat mij emotioneel belastte van me af. Een lang intensief en zwaar werk. Maar er kwam veel ruimte in mijn hart, ziel en verstand voor in de plaats. Tegelijk werd me een ander voordeel van lopend pelgrimeren duidelijk. Ik kampeerde met een tentje en sliep vaak in de open lucht. Waar ik eerder gewend was aan een leven dat kunstmatig gereguleerd werd, daar paste ik me als vanzelf aan de natuurlijke omgeving aan. In plaats van kunstlicht en wekker werd gaandeweg mijn levensritme bepaald door het licht van de dag (activiteit) en het donker van de nacht (passiviteit). Ik maakte toenemend diep contact met de natuur om me heen. Seizoenen beleefde ik ook echt als seizoenen, niet per datum aanvangend maar geleidelijk zonder duidelijke overgang. Steeds meer kreeg ik volle aandacht voor het moment. De emotionele lasten vielen van me af, de druk van presteren en strakke tijdsplanning verdween. Er kwam een grote rust en harmonie over me die me diep aangreep. En tegelijk ontstond er vertrouwen: alles komt goed. Na de nacht is er altijd weer de dag, na de zomer een herfst, een winter, een lente en weer een zomer. De zon komt altijd weer op 🙂

Een klein beetje filosoferen vanuit P.I. Beveren, 24 april 2015 
In de gevangenis krijgen gedetineerden psychologische ondersteuning. Dit is echter vrij beperkt. Het is een uitdaging om de vele tijd die we tot onze beschikking hebben, ook zo zinvol mogelijk in te vullen. Een van de zaken die we in die tijd kunnen doen, is zelfinzicht ontwikkelen. Hoe meer je over je eigen persoonlijkheid en karakter weet, hoe beter je aan jezelf kan werken en een evolutie kan zien in je gedrag. In dit artikel gaan we dieper in op het “enneagram”. Dit is een eerste inleiding, later komen we hier uitgebreider op terug. 

Volgens het “enneagram” bestaan er negen verschillende karaktertypes. Het is een persoonlijkheidsmodel dat zich met bewust of onbewust gedrag bezighoudt. De modellen geven de motivatie aan van waaruit in veel omstandigheden gehandeld of gedacht wordt. Volgens het enneagram is het ene persoonlijkheidstype niet beter dan het andere type. Elk type heeft eigenschappen die doeltreffend kunnen zijn. Het werd gevormd op basis van oosterse geestelijke stromingen en christelijke inslag. Het enneagram gaat er vanuit dat mensen zowel genetisch bepaald zijn als door hun omgeving beïnvloed worden. Het stelt de vraag naar “het waarheen’ in het leven. Hoe kunnen we onszelf beter leren kennen? Hoe kunnen we onze foutieve gedragspatronen ontmaskeren? Hoe kunnen we ons leven meer richting geven die ons met onszelf verzoent? Hoe maken we onszelf tot een meer verdraagzame mens, hoe ontplooien we onszelf?

Het enneagram (Grieks: ennea (negen) en gramme (letter, punt) bestaat uit negen types. Deze negen types kunnen op basis van het energiecentrum ingedeeld worden in drie groepen waaronder telkens drie enneagramtypes behoren.

Type 8, 9 en 1 behoren tot het motorische centrum (buik),
type 2, 3 en 4 behoren tot het emotionele centrum (hart),
type 5,6 en 7 behoren tot het intellectuele centrum (hoofd).

De mensen in het motorische centrum worden gekenmerkt door kwaadheid, het emotionele centrum door verdriet, het intellectuele centrum door angst. De negen types van het enneagram zijn:

1. De perfectionist
2. De gever
3. De succesvolle werker
4. De romanticus
5. De waarnemer
6. De loyale scepticus
7. De levensgenieter
8. De baas
9. De bemiddelaar.

Bij elk type wordt onderscheid gemaakt tussen het vrije en het onvrije type. Elk type heeft ook een passie (ook wel blokkade of wortelzonde genoemd). Wij willen u graag verder uitleg geven bij deze types, uitleg over de valkuilen, fixaties en uitdagingen. We koppelen deze aan kenmerkende beroepen, bekende personen,… We gaan ook op zoek naar de aanwezigheid van bepaalde types in het gevangeniswezen. Binnenkort meer!

De redactie